Alıcı dil ile ifade edici dil ayrılmalıdır
Alıcı dil, çocuğun sözcükleri ve yönergeleri anlama becerisini; ifade edici dil ise düşüncesini kelime ve cümlelerle aktarabilmesini kapsar. Bir çocuk çok az konuşsa da beklenenden iyi anlayabilir ya da akıcı konuşurken karmaşık yönergelerde zorlanabilir.
Günlük örnekler bu ayrımı görünür kılar: İstenen nesneyi bulma, iki aşamalı yönergeyi izleme, soru sorma ve olay anlatma farklı becerilerdir.
Konuşma sesi sorunu dil gecikmesiyle aynı değildir
Bazı çocuklar yaşına uygun cümleler kurduğu halde belirli sesleri üretmekte zorlanır. Başka bir çocuk anlaşılır sesler çıkarabilir ancak kelime dağarcığı ve cümle yapısı sınırlı kalabilir.
Değerlendirme, konuşmanın anlaşılabilirliğini, ses üretimini, dil yapısını ve iletişim kullanımını ayrı ayrı incelemelidir.
Peabody hangi bilgiyi sağlar?
Peabody Resim-Kelime Eşleme Testi, çocuğun duyduğu kelimeyi uygun görselle eşleştirmesine dayalı olarak alıcı kelime bilgisini inceleyen araçlardan biridir. Bütün dil gelişimini, konuşma seslerini veya sosyal iletişimi tek başına ölçmez.
Peabody değerlendirmesi sonucu tek başına konuşma gecikmesi, otizm veya başka bir klinik tanı anlamına gelmez.
İşitme ve gelişim öyküsü mutlaka ele alınır
Sık kulak enfeksiyonu, işitme kaybı, prematürite, nörolojik durumlar ve ağız-motor güçlükler dil-konuşma gelişimini etkileyebilir. İşitmenin “evde duyuyor gibi görünme” üzerinden normal kabul edilmesi yeterli değildir.
Gerekli durumlarda işitme değerlendirmesi ve dil-konuşma terapisti incelemesi çocuk psikiyatrisi görüşmesine eklenir.
İki dillilik doğru bağlamla değerlendirilmelidir
Birden fazla dille büyüyen çocukta yalnızca tek dildeki kelime sayısına bakmak yanıltıcı olabilir. Her dilin ne kadar süredir, kimlerle ve hangi ortamlarda kullanıldığı kaydedilmelidir.
Testin dili, normları ve çocuğun deneyimi uyumlu değilse sonuç sınırlılıkları raporda açıkça belirtilmelidir. Evde kullanılan dili kesmek çoğu zaman değerlendirme yerine geçmez.
Aile görüşmeye somut örnekler getirebilir
Çocuğun kullandığı kelime ve cümlelerden örnekler, anlayabildiği yönergeler, iletişim başlatma biçimi ve gelişimdeki değişimler not edilebilir. Kısa doğal etkileşim videoları da çocuğun klinik dışında nasıl iletişim kurduğunu gösterebilir.
Test öncesinde resim-kelime çalıştırmak yerine olağan konuşma, ortak oyun ve kitap paylaşımını sürdürmek daha uygundur.
Ne zaman daha kapsamlı değerlendirme gerekir?
Yaşa göre iletişimde belirgin gecikme, söyleneni anlamada güçlük, kazanılmış kelimelerin kaybı, sınırlı karşılıklı etkileşim veya okul işlevinde etkilenme varsa kapsam genişletilmelidir. Özellikle beceri kaybında beklemek yerine hızlı değerlendirme planlanır.
Klinik yaklaşım için çocuklarda konuşma gecikmesi sayfasını; genel değerlendirmeler için psikolojik ve psikiyatrik testler bölümünü inceleyebilirsiniz.